Satranç Nasıl Oynanır? Yeni Başlayanlar İçin Satranç Rehberi

Satranç Nedir?

Satranç, iki oyuncunun karşılıklı oynadığı bir masa oyunudur. Oyunculardan biri beyaz, diğeri siyah taşları yönetir. Her oyuncunun 16 taşı vardır: 1 şah, 1 vezir, 2 kale, 2 fil, 2 at ve 8 piyon.

Oyunun amacı rakibin şahını yakalamaktır. Şah tahtadan hiç alınmaz; bunun yerine kaçamayacağı şekilde tehdit edilir. Buna şah mat denir ve şah mat yapan oyuncu oyunu kazanır. Satrançta şansın hiçbir rolü yoktur: sonucu yalnızca oyuncuların hamleleri belirler.

Satranç Tahtası Nasıl Dizilir?

Satranç Tahtasının Yerleşimi

Satranç tahtası 8 sıra ve 8 sütundan oluşan 64 kareden oluşur; kareler sırayla açık ve koyu renklidir. Tahtayı, iki oyuncunun da sağ alt köşesinde beyaz (açık renkli) bir kare olacak şekilde yerleştirin. Sütunlar soldan sağa a’dan h’ye harflerle, sıralar Beyazın tarafından başlayarak 1’den 8’e sayılarla gösterilir. Böylece her karenin bir adı olur, örneğin e4.

Beyaz ve Siyah Taşların Dizilişi

Beyaz taşlar 1. ve 2. sıraya, siyah taşlar 7. ve 8. sıraya dizilir. Arka sırada köşelerden ortaya doğru önce kaleler, sonra atlar, sonra filler gelir. Ön sıranın tamamını piyonlar doldurur. Siyah taşlar beyazların tam karşısına, aynı düzende yerleştirilir.

Şah ve Vezir Nereye Yerleştirilir?

Arka sırada ortada iki kare kalır: d ve e sütunları. Vezir her zaman kendi rengindeki kareye konur: beyaz vezir beyaz kare d1’e, siyah vezir siyah kare d8’e. Şah da vezirin yanındaki kalan kareye, e1 ve e8’e yerleştirilir. Doğru dizilimde iki vezir ve iki şah aynı sütunda karşı karşıya durur. Akılda kalması için: “Vezir kendi rengini sever.”

Satranç Taşları Nasıl Hareket Eder?

Her satranç taşının kendine özgü bir hareket biçimi vardır. At dışındaki taşlar, yollarında başka bir taş varsa onun üzerinden atlayamaz. Rakip taşın bulunduğu kareye giden taş o taşı alır ve tahtadan çıkarır.

Şah

Şah her yöne (ileri, geri, yana ve çapraz) yalnızca bir kare gider. Oyunun en önemli taşıdır: şah tehdit altındaki bir kareye gidemez ve hiçbir oyuncu kendi şahını tehlikede bırakacak bir hamle yapamaz.

Vezir

Vezir en güçlü taştır. Düz (yatay ve dikey) ve çapraz yönlerde, yolu kapalı olmadığı sürece istediği kadar kare gidebilir. Kale ile filin gücünü bir arada taşır.

Kale

Kale düz gider: yatay ya da dikey yönde istediği kadar kare. Tahta boşaldıkça çok güçlenir. Kale, şahla birlikte rok adı verilen özel hamleye de katılır.

Fil

Fil çapraz gider ve istediği kadar kare ilerleyebilir. Her fil oyun boyunca hep aynı renkteki karelerde kalır: biri beyaz karelerde, diğeri siyah karelerde dolaşır.

At

Satrançta at “L” şeklinde gider: önce bir yönde iki kare, sonra ona dik olarak bir kare. Taşların üzerinden atlayabilen tek taş attır, bu yüzden önü kapalıyken bile oynayabilir. At her hamlede kare rengini değiştirir: beyaz kareden siyah kareye, siyah kareden beyaz kareye geçer.

Piyon

Piyon yalnızca ileri gider: bir kare, ilk hamlesinde isterse iki kare. Taş alırken ise düz değil, bir kare çapraz ileri gider. Önündeki kare doluysa ilerleyemez. Tahtanın son sırasına ulaşan piyon terfi eder ve vezir, kale, fil ya da ata dönüşür.

Satrançta Temel Kurallar

• Oyuna Beyaz başlar. Oyuncular sırayla birer hamle yapar ve pas geçmek yoktur.
• Her hamlede tek taş oynanır. Tek istisna, şah ile kalenin birlikte oynadığı rok hamlesidir.
• Kendi taşınızın bulunduğu kareye gidemezsiniz. Rakip taşın bulunduğu kareye giderseniz o taşı alırsınız.
• Şahınızı tehlikede bırakamazsınız. Şahınızı tehdide açan ya da şahtan kurtarmayan hamleler kurallara aykırıdır.
• Rok: Şah kaleye doğru iki kare gider, kale de şahın üzerinden atlayıp yanına geçer. Bunun için şah ve kale daha önce hiç oynamamış, aralarındaki kareler boş olmalıdır. Şah, şah altındayken ya da tehdit edilen bir kareden geçerek rok yapamaz.
• Geçerken alma: Başlangıç karesinden iki kare ilerleyip rakip piyonun hemen yanına gelen piyon, hemen bir sonraki hamlede, sanki tek kare ilerlemiş gibi alınabilir.
• Piyon terfisi: Son sıraya ulaşan piyon vezir, kale, fil ya da ata dönüştürülür. Çoğu zaman vezir seçilir.

Bütün bu kuralları ilk oyunlarda akılda tutmak zor gelebilir. Chess Pass and Play’de oynarken bir taşa dokunduğunuzda gidebileceği kareler işaretlenir ve oyun kurallara aykırı hamleye izin vermez.

Şah, Şah Mat ve Pat Nedir?

Şah

Bir taş rakip şahı tehdit ettiğinde şah çekilmiş olur. Şah çekilen oyuncu bir sonraki hamlede şahını kurtarmak zorundadır: şahı güvenli bir kareye kaçırabilir, tehdit eden taşı alabilir ya da araya kendi taşlarından birini koyabilir.

Şah Mat

Şah çekilen oyuncunun şahını kurtarmanın hiçbir yolu yoksa şah mat olur ve oyun biter. Aşağıdaki örnekte beyaz kale e8’e gelir; siyah şah kendi piyonları yüzünden kaçamaz.

Satrançta Pat Nedir?

Pat, sırası gelen oyuncunun hiç geçerli hamlesi olmadığı ama şahının tehdit altında olmadığı durumdur. Pat olan oyun berabere biter, yani önde olan oyuncu kazanamaz. Bu yüzden rakibin elinde az taş kaldığında dikkatli olmak gerekir.

Oyun başka yollarla da berabere bitebilir: oyuncular anlaşabilir, aynı pozisyon üç kez tekrarlanabilir, 50 hamle boyunca hiç taş alınmaz ve piyon oynanmazsa ya da iki tarafta da mat yapacak kadar taş kalmazsa.

Yeni Başlayanlar İçin Satranç Taktikleri

• Merkezi kontrol edin. İlk hamlelerde e4 ve d4 (Siyah için e5 ve d5) gibi merkez karelere piyon sürün; merkezdeki taşlar daha çok kareye ulaşır.
• Taşlarınızı geliştirin. Atları ve filleri erkenden arka sıradan çıkarın; açılışta aynı taşı üst üste oynamaktan kaçının.
• Erken rok yapın. Rok, şahınızı köşede güvene alır ve kalenizi oyuna sokar.
• Vezirinizi erken çıkarmayın. Erken çıkan vezir, rakibin küçük taşları tarafından kovalanırken zaman kaybettirir.
• Korumasız taş bırakmayın. Her hamleden önce taşlarınızın korunup korunmadığına bakın.
• Çatala dikkat edin. Bir taşın aynı anda iki rakip taşı tehdit etmesine çatal denir; atlar bu konuda özellikle tehlikelidir.
• Rakibin hamlesini sorgulayın. Her hamleden sonra kendinize sorun: “Rakibim ne tehdit ediyor?”